Foltering

Voor ACAT duidt het woord “foltering” op elke daad die een intens lijden of een moedwillig fysisch of mentaal toegebrachte schending van een persoon veroorzaakt, hetzij door agenten van de openbare macht of op hun aanzetting, hetzij door groepen die handelen in naam van een politiek of ideologisch opzet, om van die persoon een gedrag af te dwingen dat hij in alle vrijheid niet zou hebben.

Ook vandaag nog!

Foltering, die vaak doet denken aan dwingen tot spreken, beoogt vooral het zwijgen op te leggen, het is een vorm van geweld- en dreigingpolitiek voeren. Het gebeurt in het geheim, met enkel als getuigen zij die er medeplichtig aan zijn. Daarom is het zeer moeilijk om bewijzen en cijfers te bekomen.

Men vindt op deze site meer inlichtingen over de juridische teksten die de foltering verbieden, de werelddag tegen foltering op 26 juni en de CINAT, de coalitie van internationale niet-gouvernementele organisaties (NGO’s) tegen foltering

FOLTERING: Waarom?

• Om informatie af te persen.
• Om mensen uit te schakelen die opkomen voor betere levensvoorwaarden of voor politieke verandering in hun land, daar waar repressie heerst en verbod tot vrije meningsuiting.
• Om onrust en verwarring te zaaien onder de bevolking, en de pas af te snijden aan hen die opkomen voor democratie.
• Strategisch wapen in gewapende conflicten om macht te vergroten tegenover oppositie en nationale minderheden.
• Straf tegen wie vanuit sociale of religieuze overtuiging ingaat tegen de heersende stand van zaken.
• Uit rassenhaat, etnische zuiveringen, om macht en rijkdom te behouden.

Wie zijn de slachtoffers?

• Politiek geëngageerden, partijgebonden militanten en oppositiemilitanten
• Syndicale afgevaardigden en journalisten
• Activisten en verdedigers van mensenrechten
• Studentenleiders
• Leiders van etnische minderheden
• Religieuzen
• Politieke en gewone gevangenen
• Burgers, kinderen, adolescenten en onschuldige of toevallige getuigen
• ...

Methodes die evolueren

De bekommernis om geen sporen achter te laten brengt de politie-instanties die folteren ertoe zich altijd maar meer onopvallende en ‘professionele’ werktuigen aan te schaffen, zoals door elektriciteit te gebruiken die men op afstand kan bedienen. De folteraars, ingeschakeld in een objectief verloop waarin hun verantwoordelijkheidszin afneemt, raken zo buiten bereik van enig schuldbesef. Trouwens, zij folteren niet, zij “ondervragen”. Geneesheren, vaak in het verloop ingeschakeld, weten op de duur niet meer of ze verzorgen ofwel meewerken aan foltering. Wat psychologen en psychiaters betreft, zij raden de gevangenisdirecties aan om met meer doeltreffendheid te werken op het psychisch zielenleven: afzondering; het manipuleren van verlichting, lichamelijke ritmes, affectieve en zintuiglijke omgeving; het toedienen van farmacologische producten…

Folteraars opgeleid volgens de ‘regels van de kunst’

De foltersadisten. Aanvankelijk zijn het “heel gewone mensen” die men manipuleert. Uit getuigenissen van vroegere folteraars blijkt dat men vier toegepaste fases kan onderscheiden in alle folterscholen (want die bestaan helaas!), om een folteraar in de “technieken van ondervraging” te vormen. Vooreerst worden de kandidaten onderworpen aan uithoudings- en krachtproeven: zij hebben “kwaliteiten” van ideale mannelijkheid, zij zijn “uitverkorenen”. Daarna moeten ze onnuttige of vernederende handelingen stellen die hun menselijkheid vernietigen. In de loop van die vernietigingsfase worden de kandidaten verplicht, om niet in volledige leegte weg te zinken, hun psychische structuur te wijzigen en die bevelen te verinnerlijken en absolute, zinloze bevelen te aanvaarden. Vervolgens doet men hen moeilijke proeven ondergaan die niet vernederend zijn, waarvan de waarde opnieuw berust op gestrengheid en fierheid: in die fase van heropbouw, beginnen ze de “niet-ingewijden”, uitgesloten van de mensenfamilie te misprijzen. Ten slotte bindt een eindfase hen aan geheimhouding en doet men hen zich boven alle wetten wanen: dan kunnen zij, als folteraars, deelnemen aan hun eerste foltersessie.

De littekens van de foltering

De zichtbare fysische letsels, als die bestaan, genezen uiteindelijk wel en kunnen worden toegeschreven aan andere oorzaken. Maar de gefolterden houden er andere minder zichtbare fysische gevolgen aan over: vermindering van gehoor en zichtscherpte, hevige en voortdurende hoofdpijn, gewrichts- en beenderziektebeelden, evenwichtsstoornissen en moeilijkheden om te stappen, seksuele problemen… Al deze ziekteverschijnselen vragen langdurige verzorging. Wat de lichamelijke letsels betreft, die zijn soms zo erg dat vroegere gefolterden, lange tijd na hun bevrijding, zelfmoord plegen..Onveiligheidgevoel en vrees bespied te worden, apathie of agressiviteit, slaapstoornissen, aandachtsproblemen of geheugenverlies, onvermogen om zich in tijd of ruimte te situeren, moeilijkheid om nieuwe kennis op te doen zijn zware mentale gevolgen die een sociale herintegratie bemoeilijken. En ten slotte zijn er slachtoffers van foltering die alle besef van eigenwaarde verloren hebben, omdat zij het gevoel behouden gemanipuleerd te zijn, omdat zij namen van vrienden hebben genoemd en waarden hebben verloochend waaraan zij zeer gehecht waren. Dat schuldgevoel is duidelijk het beoogde doel van de geïnstitutionaliseerde foltering: niet doden maar mannen en vrouwen veranderen in “levende doden”.

Geen uitzonderlijke omstandigheden

Politieagenten die met terrorisme worden geconfronteerd of militairen die een guerrilla moeten bestrijden verrechtvaardigen het gebruik van “een gespierde ondervraging” door de theorie van “het mindere kwaad”. Tussen, enerzijds, tijdelijk een op heterdaad betrapte misdadiger te doen lijden om een eind te maken aan zijn koppig stilzwijgen, en anderzijds, onschuldigen te laten uitmoorden die men zou kunnen redden indien men, door verklaringen van die misdadiger, zou komen tot het vernietigen van een terroristisch netwerk, lijkt er geen twijfel mogelijk. Het raderwerk is, helaas, al te zeer gekend. Eerst foltert men een vermoedelijke schuldige, dan verdachten, dan hun families, hun vrienden om aanduidingen te bekomen, daarna een hele bevolkingsgroep, en ten slotte hen die hun verdediging opnemen… Indien de theorie van “het mindere kwaad” al een doeltreffendheid zou hebben op korte termijn, dan nog heeft zij als gevolg veel mensen die aanvankelijk aarzelend of onverschillig waren tot onverzoenlijke vijanden om te vormen. Dan zal men niet meer met enkele bommenleggers te doen hebben maar met honderden. Zeker, een maatschappij moet zich krachtig verdedigen en terroristen straffen maar zij verliest haar ziel, t.t.z. de redenen zelf van haar strijd, indien zij zich laat gaan om gelijk welke middelen te gebruiken.

NEEN aan de straffeloosheid

Hoe de foltering aanklagen in een rechteloze staat? Dit is een reële uitdaging waarmee vele ACAT-afdelingen geconfronteerd worden. Gerechtigheid is een sleutelbegrip om foltering af te schaffen. Het is noodzakelijk dat folteraars schuldig worden bevonden, dat slachtoffers in eer worden hersteld en worden vergoed. Maar in veel landen heerst straffeloosheid. De redenen zijn veelvuldig (het gerechtelijk apparaat is onderworpen aan de gevestigde macht, veralgemeende omkooppraktijk, gemis aan middelen en gebrek aan wil…). Daarom is het belangrijk te waken op de uitbreiding en de toepassing van de gerechtelijke verplichte normen zowel nationaal als internationaal.

FI.ACAT en het Internationaal Hoger Gerechtshof

FI.ACAT is lid van de CINAT: Coalitie van alle NGO’s die werken rond folteren: o.a. Amnesty International (AI), Association for the Prevention of Torture (APT), International Commission of Jurists, International Rehabilitation Council for Torture Victims (IRCT), World Organisation against Torture (OMCT), Redress Trust (REDRESS). FI.ACAT werkt mee aan het IHG, Internationaal Hoger Gerechtshof– CPI, (Cour pénale internationale). Verder wordt samengewerkt met Human Right Watch en Justitia et Pax, van de internationale coalitie van de niet-gouvernementele organisaties (NGO’s).

Andere mechanismen uitgewerkt door de Verenigde Naties

De Veiligheidsraad van de Verenigde Naties heeft in 1993 een Internationaal Straftribunaal voor ex-Joegoslavië (TPIY) geïnstalleerd en in 1994 het Internationaal Straftribunaal voor Rwanda (TPIR). Het heeft eveneens in Cambodja en in Sierra Leone gemengde gerechtshoven opgericht, waarin UNO en nationale rechters zetelen. Deze ad hoc (speciale) gerechtshoven zijn niet permanent. Zij zijn enkel gemachtigd om de specifieke misdaden bedreven tijdens een bepaalde periode te oordelen.

Andere mogelijkheden om tegen de straffeloosheid op te treden

Bepaalde landen hebben “Waarheid en Verzoeningscommissies” opgericht (Republiek Zuid-Afrika, Argentinië, Chili, Guatemala, Salvador, Uruguay) die moeten toelaten de waarheid over bedreven misdrijven te achterhalen, maar zij zijn verschillend van de gerechtelijke mechanismen en voorzien meestal een amnestie.

Sinds 2002, gebruikt Rwanda de gewoonterechtelijke “Gacaca” (= “grasveld” (openlucht) waar recht wordt gesproken), om de gevangenissen te ontlasten om het mogelijk te maken het gerechtelijk proces te doen vorderen.

FOLTEREN
VERNIETIGT DE MENS

LATEN WIJ HET FOLTEREN
VERNIETIGEN !